Hoofdpijn komt veel voor: in Nederland hebben ongeveer 2 tot 2,5 miljoen mensen last van migraine. Het blijkt zelfs een van de aandoeningen wereldwijd te zijn die het dagelijks leven het sterkst kan beperken. Dat geldt met name voor vrouwen onder de 50 jaar. Zij hebben meer dan twee keer zo vaak migraine of ernstige hoofdpijn dan mannen. Nog vaker dan migraine komt spanningshoofdpijn voor. Sommige mensen die spanningshoofdpijn hebben, ervaring verlichting door massage.
Dokter Rachel Zwartbol werkt als neuroloog in het Isala-ziekenhuis in Zwolle en is ook verbonden aan de patiëntenvereniging Hoofdpijnnet. Op de hoofdpijnpolikliniek ziet zij vooral mensen met migraine, een van de meest ernstige vorm van hoofdpijn: “In tegenstelling tot de meestal wat mildere spanningshoofdpijn zie ik bij migraine heftige pijnklachten waarbij de patiënt misselijk is, moet braken en vaak moet gaan liggen. Goede medicijnen zijn daarbij, in combinatie met rust, het meest effectief. Wel kan iedere persoon wat anders en ook in een andere dosering nodig hebben. Een onderhoudsbehandeling kan het aantal aanvallen omlaag brengen of ervoor zorgen dat die minder lang duren of minder hevig zijn. ”
Actieve aanpak effectiever
Hoewel spanningshoofdpijn onder Nederlanders het meest voorkomt, heeft 90 % van de patiënten die op de hoofdpijnpoli bij dokter Zwartbol komt, last van migraine: “Dat ik de eerste groep haast niet zie en de laatste juist wel, komt doordat mensen met spanningshoofdpijn eerder naar een algemeen neuroloog of naar de huisarts gaan. Bij mij komen juist patiënten voor een gespecialiseerde aanpak van migraine. Dan gaat het in de meeste gevallen om het geven van specifieke medicijnen, naast aanpassing van de leefstijl.” Stelt de specialist ook massage als therapie voor? “Het kan zijn dat iemand door de migraine de spieren in hoofd en nek extra aanspant. Voor die gespannen spieren kan massage effectief zijn, maar de oorzaak neemt het niet weg.” Bij spanningshoofdpijn kan massage vaker helpen, omdat een van de oorzaken stress kan zijn. De arts voegt toe: “Onderzoek wijst erop dat een actieve aanpak bij sommigen beter kan werken dan een passieve behandeling.” Hoe zit dat? “Er is een verschil in actieve en passieve aanpak. Massage en dry needling – waarbij dunne naalden in gespannen spieren worden geplaats – zijn passief. Bij actief gaat het om ontspanning, die onder meer wordt bereikt door nek-oefeningen.”
Leefstijl
Het blijkt dat hoofdpijnpatiënten vaak het advies krijgen de leefstijl aan te passen. Is dat wel een passende raadgeving? Dr. Zwartbol: “Niet iedere behandelaar denkt daar hetzelfde over. Maar er is weinig wetenschappelijk bewijs dat aantoont dat leefstijl een trigger is voor migraine. Wel kan het van invloed zijn op de ernst en impact. Denk dan aan een regelmatig dagritme, voldoende slaap en lichaamsbeweging, zoals rustig wandelen of fietsen. Daarnaast geef ik het advies te stoppen – of in ieder geval te minderen – met roken, cafeïne en rode wijn.” Zij benadrukt echter dat jouw cliënt geen dingen moet vermijden waar die gelukkig van wordt: “Want een negatieve stemming doet iets met de pijnbeleving.” Ermee leren leven is een ander advies. De arts: “Iemand met migraine kan door klachten soms niet fulltime werken of moet sociale activiteiten afzeggen. Hoe vind je daar als patiënt je weg in, welke afwegingen maak je. Begeleiding door een psycholoog of andere hulpverlener kan helpen toch een betekenisvol leven te leiden.”
En dan rest nog de vraag naar botox als behandeling voor hoofdpijn. Geeft de neuroloog vaak dat soort injecties? “Nee, zeker niet. Alleen in zeer ernstige gevallen van migraine kan dat effectief zijn, en dan nog bij een zeer selecte groep. Het is niet bewezen effectief bij spanningshoofdpijn en wordt daarom daarvoor ook niet vergoed.”
Soorten hoofdpijn
Er bestaan verschillende soorten hoofdpijn. Dokter Zwartbol noemt de meest voorkomende op: migraine, spanningshoofdpijn, medicatie-overgebruik en clusterhoofdpijn.
-“Migraine veroorzaakt meestal een bonzende hoofdpijn aan een kant van het hoofd. Een aanval kan vier tot 72 uur duren. Veel mensen zijn tijdens een aanval misselijk of kunnen slecht tegen licht en geluid.” De in hoofdpijn gespecialiseerde neuroloog geeft aan dat het een complexe en chronische hersenziekte is: “Het is veel meer dan zware hoofdpijn die normaal functioneren tijdens een aanval onmogelijk maakt. Mensen kunnen in sociaal isolement raken doordat ze onder andere afspraken of werk moeten afzeggen en arbeidsongeschikt kunnen worden. Ook kunnen ze te maken krijgen met onbegrip uit de omgeving.” Haar tip voor jou als massagedeskundige: “Deze patiënten krijgen regelmatig ongevraagd adviezen over hoe ze migraine zouden kunnen voorkomen of hoe ze ermee om zouden moeten gaan. Dat kan heel frustrerend zijn, want vaak hebben ze al van alles geprobeerd. Luister daarom vooral en vraag of er behoefte is aan advies. Je kunt wel voor meer informatie de website van de patiëntenvereniging aanraden.”
–“Bij spanningshoofdpijn voelt het alsof er een strakke band om het hoofd zit. Dit is de meest voorkomende vorm van hoofdpijn. Die zie ik op de poli minder omdat iemand daarmee bij de huisarts terecht kan of bij de algemene neuroloog.”
-Een aparte vorm is medicatie-overgebruikshoofdpijn. Dokter Zwartbol: “Wie regelmatig pijnstillers gebruikt, kan daardoor juist vaker hoofdpijn krijgen. Artsen spreken dan van medicatie-overgebruikshoofdpijn. Wat daarbij ervaren wordt, is vaak een (bijna) dagelijks terugkerende zeurende hoofdpijn. De beste remedie is om het aantal pijnstillers drastisch te verminderen.” -Tot slot noemt de arts nog clusterhoofdpijn: “Die bestaat uit korte periodes met zeer hevige aanvallen, meestal rond een oog. Daarna kunnen de klachten maanden of zelfs jaren wegblijven.”
Dokter Rachel Zwartbol werkt als in hoofdpijn gespecialiseerde neuroloog in Isala Zwolle, een topklinisch en het grootste niet-academische ziekenhuis in Nederland, en zij is bestuurslid bij de patiëntenvereniging Hoofdpijnnet. De vereniging geeft informatie over hoofdpijn en zet zich in voor betere zorg en meer aandacht voor mensen met een hoofdpijnaandoening. Voor meer informatie over de verschillende soorten hoofdpijn en behandelmogelijkheden, zie www.hoofdpijnnet.nl.
Auteur: Lizet van Triet
