Fascie zit werkelijk overal. Niet alleen rondom de spieren, maar ook om de minuscule afzonderlijke spiervezels, rond de gewrichten en organen. Hoe veerkrachtiger dit bindweefsel is, hoe gezonder je cliënt is. Het blijkt dat naarmate de leeftijd stijgt, het bindweefsel brozer wordt en de kans op blessures toeneemt. Tenzij die cliënt een gezonde leefstijl heeft, regelmatig gemasseerd wordt en dagelijks stretcht. Massage kan bovendien bijdragen aan een betere slaap waardoor het bindweefsel zich kan herstellen.
De Duitse hoogleraar Robert Schleip, dé wereldwijd bekende onderzoeker op het gebied van fascie, doet in je vakblad verslag van de laatste ontwikkelingen en hoe je die in jouw behandeling kunt integreren. Want wist je dat stress het bindweefsel stijver kan maken waardoor onder meer lage rugpijn kan ontstaan? Ontspannende zachte massage kan dan zorgen dat de pijn minder wordt doordat de fascie beter gaat bewegen en ‘sappiger’ wordt.
Een gezonde biologische klok is van groot belang voor (de aanmaak van) een basisbestanddeel van fascie
Maak bindweefsel losser
De conditie en functie van bindweefsel (het Latijnse en medische woord is fascia; in het Nederlands spreek je van fascie) is veel belangrijker dan werd aangenomen. Robert: “Tot kortgeleden werd fascie tijdens anatomische ontledingen rücksichtsloos verwijderd: het zou minder belangrijk weefsel zijn. Niets is minder waar: zonder bindweefsel valt het lichaam zelfs uit elkaar. Maar ook de functie van een spier verandert als het weggenomen wordt. Zo is de sterkste en grootste heupspier, de grote bilspier (de m. gluteus maximus) via het bindweefsel van invloed op spieren en gewrichten eronder én erboven. Van enkel tot wervelkolom. Is de fascie ervan stijver, dan beïnvloedt dat onder andere zowel het evenwicht als dat pijn en/of stijfheid in de rug of in de monnikskapspier (m. trapezius) kan ontstaan. Er zijn nu heel kleine echografieapparaten op de markt die op je smartphone kunnen laten zien of de fascie in de lage rug meer verkleefd is aan onderliggende spieren dan normaal. Als dat zo is, kan massage uitkomst bieden.” Wat voor soort behandeling denkt de onderzoeker dan aan? “Zorg bij fasciale problematiek voor rustige oppervlakkige grepen. Die helpen om het bindweefsel losser te maken. En adviseer oefeningen waarbij de persoon over meerdere gewrichten de fascie rekt. Ga je dieper, met meer loodrechte technieken, dan werk je op spieren. Als daar het probleem ligt, kan rek over één gewricht effectief zijn, net als het geven van warmte.”
Rustige oppervlakkige massagetechnieken helpen om het bindweefsel losser te maken
Anti-aging tips
Geef je cliënt voor een vitaal leven én voor soepel bindweefsel het advies om gezond te leven: “Denk daarbij aan een lifestyle met goede voeding, ontspanning en voldoende slaap. Het is daarnaast het best om liefst dagelijks te rekken en strekken. Dat kan thuis of onder andere door yin-yoga lessen te volgen. Daarin worden houdingen enkele minuten vastgehouden en wordt over meerdere gewrichten tegelijk gestretcht.” Robert vult aan dat alleen meer water drinken de hydratatie van de fascia niet per definitie verbetert: “Het watergehalte is afkomstig uit kleine bloedvaatjes, microcirculatie genoemd. Die wordt gereguleerd door fysieke activiteit en door het autonome zenuwstelsel en niet via de spijsverteringskanalen. Bovendien blijkt regelmatig rekken en strekken effectief te zijn om de hydratatie van de fascia te verbeteren zonder dat extra waterinname noodzakelijk is.”
Het belang van de biologische klok
Enthousiast vertelt Robert over een nieuw inzicht dat het belang aantoont van een gezonde biologische klok voor (de aanmaak van) een basisbestanddeel van fascie: “Binnen de bindweefselcellen wordt collageen ’s nachts aangemaakt. Deze stof zorgt voor stevigheid en structuur. Wist je dat, voor een optimale productiecyclus van collageen, het van belang is de eerste uren na ontwaken je bloot te stellen aan helder daglicht, liefst inclusief een buitenactiviteit? En dat je de laatste twee uur voor het slapen gaan het best wit licht kunt vermijden en een ontspannende activiteit ondernemen?” Is de techniek en het tijdstip van je massage ook van invloed op de biologische klok en dus op de fascie? “Jazeker,” aldus de wetenschapper: “Naast een actieve start in de ochtend kun je als masseur invloed uitoefenen door een activerende massage te geven: stimuleer het weefsel door snelle en stevige technieken. Zorg daarnaast voor een lichte omgeving. ’s Avonds kun je daarentegen beter rustige en oppervlakkige handgrepen toepassen en je ruimte wat donkerder maken, met meer warm licht. Dat beïnvloedt een betere slaapkwaliteit.”
Hyaluronzuur
Om verkleving van fascie tegen te gaan, is smering ervan van groot belang. Maar hoe smeer je dit weefsel? Robert: “Door te masseren en door te rekken zorg je voor schuifbewegingen (het ene deel gaat naar links terwijl het andere deel naar rechts beweegt). Zo stimuleer je de zogenaamde fasciacyten. Dat zijn gespecialiseerde bindweefselcellen die hyaluronzuur produceren. Die gelachtige stof zorgt ervoor dat bindweefsellagen soepel over elkaar heen kunnen glijden. Artsen injecteren wel hyaluronzuur om lage rugpijn te verlichten of om in het gelaat te zorgen voor ‘verjonging’. Maar zo’n behandeling moet wel elke vijf tot zes maanden worden herhaald.” Dat is voor hem de reden om in te zetten op natuurlijke productie via massage en stretching.
Zet in op natuurlijke productie van hyaluronzuur via massage en stretching
Stress
Nog meer baanbrekend onderzoek: emotionele stress veroorzaakt 48 uur later verklevingen van de fascie. Robert: “Spanning heeft niet alleen invloed op het autonome zenuwstelsel, zo blijkt. Niet eerder was bekend dat ook bijvoorbeeld een emotionele ruzie met een partner kan zorgen voor een minder mobiele fascie van de lage rug.” Kun je als masseur je cliënt helpen aan meer ontspannen bindweefsel? “Dat is zeker het geval. Je cliënt moet geen ongenoegen opkroppen en ruzie maken kan gezond zijn. Maar het is daarbij wel van belang om daarna voor ontspanning te zorgen. Dat kan door middel van het geven van een ontspannende massage. Adviseer om nog diezelfde avond na het ontstaan van emotionele stress langzame rekoefeningen uit te voeren en de ochtend erop bijvoorbeeld stevig te wandelen.” Wat stevig is? “Zorg voor een zodanige wandelsnelheid dat een tegengestelde rotatie tussen schouders en bekken ontstaat.” Stretching in combinatie met gelijktijdige massage kan volgens deze deskundige zelfs een nog optimaler effect hebben. ✤
De Duitse humaan bioloog en psycholoog prof. dr. Robert Schleip is een vooraanstaand wetenschapper van de Fascia Research Group aan de Technische Universiteit München en onderzoeksdirecteur van de European Rolfing Association. Voor meer informatie over het werk van Robert Schleip, zie www.fasciaresearch.de en www.somatics.de.
Tekst: Lizet van Triet
